બોનાલુ

તેલંગાણાનો મહાકાળી બોનાલુ ઉત્સવ.

બોનાલુ તેલંગાણામાં મા મહાકાળી અને યેલ્લમ્મા, પોચમ્મા તથા માઇસમ્મા જેવા સ્થાનિક માતૃશક્તિના સ્વરૂપોને ભોજન અર્પણ કરી આભાર માનવાનો તહેવાર છે. હૈદરાબાદની જાણીતી લોકપરંપરા ઓગણીસમી સદીના રોગચાળા સાથે જોડાયેલી છે. કથા પ્રમાણે ઉજ્જૈનમાં રહેલા હૈદરાબાદના સૈનિકોએ પોતાના શહેરની રક્ષા માટે મહાકાળીની પ્રાર્થના કરી અને પાછા ફરી પૂજા સ્થાપવાનો સંકલ્પ લીધો. આભારરૂપે કરાયેલું અર્પણ ઉત્સવની શરૂઆત તરીકે યાદ થાય છે. આ સરકારી વર્ણનોમાં નોંધાયેલી લોકપરંપરા છે; માત્ર પ્રાર્થનાથી રોગચાળો અટક્યો હોવાનું વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ નથી.

‘બોનમ’ એટલે માતાજીને ધરાવાતું ભોજન. મહિલાઓ ચોખા, દૂધ અથવા ગોળથી તૈયાર ભોજન નવા માટીના કે ધાતુના ઘડામાં મૂકે છે. ઘડાને લીમડાનાં પાન, હળદર અને કંકુથી શણગારી મંદિરે લઈ જાય છે. ઢોલના તાલે શોભાયાત્રા અને માતાજીના ભાઈ તરીકે માનવામાં આવતા પોથુરાજુનું વિશેષ નૃત્ય થાય છે. કેટલીક જગ્યાએ મહિલા દ્વારા રંગમ નામની ધાર્મિક ભવિષ્યવાણી અને માતાજીના પ્રતીકરૂપ ઘાટમની યાત્રા પણ થાય છે. દરેક મંદિરની વિધિ સરખી નથી.

અષાઢ દરમિયાન ગોલકોંડા, સિકંદરાબાદ, લાલ દરવાજા અને બીજા મંદિરોમાં જુદા રવિવારે બોનાલુ ઉજવાય છે. તેલંગાણાએ તેને રાજ્ય ઉત્સવ તરીકે માન્યતા આપી છે. હાલમાં આ નોંધમાં તારીખનો નિયમ નથી; બધા મંદિરો માટે એક જ તારીખ બતાવવી ખોટું થશે. મંદિરવાર વાર્ષિક કાર્યક્રમ ચકાસવો જરૂરી છે.

બોનાલુ તેલંગાણામાં મહાકાળીની ભક્તિ, આભાર અને રક્ષણની પ્રાર્થનાનો તહેવાર છે.

મહિલાઓ સજાવેલા ભોજનના ઘડા ચઢાવે છે અને શોભાયાત્રા તથા પોથુરાજુની પરંપરા થાય છે.

હૈદરાબાદ, સિકંદરાબાદ અને અન્ય સ્થળોએ અષાઢના જુદા રવિવારે ઉજવણી થાય છે.