બંધારણ દિવસ 2023

26 નવેમ્બર 1949એ ભારતનું બંધારણ સ્વીકારાયું તેની યાદ.

બંધારણ દિવસ અથવા સંવિધાન દિવસ 26 નવેમ્બર 1949ના રોજ ભારતની બંધારણ સભાએ બંધારણ સ્વીકાર્યું તેની યાદમાં ઊજવાય છે. બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક ડિસેમ્બર 1946માં મળી હતી. તેમાં લોકશાહી પ્રતિનિધિત્વ, મૂળભૂત અધિકારો, લઘુમતીઓનું રક્ષણ, કેન્દ્ર અને રાજ્યોની સત્તા તથા સામાજિક ન્યાય અંગે લાંબી ચર્ચા થઈ. ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ હતા, પરંતુ બંધારણ અનેક સભ્યો અને સમિતિઓના સહિયારા પ્રયત્નોનું પરિણામ છે. તેની પ્રસ્તાવનામાં ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુતાના આદર્શો દર્શાવાયા છે.

બંધારણ સ્વીકારાયું તે જ દિવસે તેની મુખ્ય જોગવાઈઓ અમલમાં આવી નહોતી. 26 જાન્યુઆરી 1950એ બંધારણ અમલમાં આવ્યું અને આ દિવસ પ્રજાસત્તાક દિન તરીકે ઊજવાય છે. 26 જાન્યુઆરીની પસંદગી 1930ના પૂર્ણ સ્વરાજના સંકલ્પના સ્મરણ માટે થઈ હતી. એટલે બંધારણ દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિન બે જુદી ઐતિહાસિક ઘટનાઓ છે. અગાઉ 26 નવેમ્બર કાયદા દિવસ તરીકે પણ ઓળખાતો હતો; ભારત સરકારે 2015માં તેને ઔપચારિક બંધારણ દિવસ જાહેર કર્યો.

શાળાઓ, સંસ્થાઓ અને જાહેર સમુદાયો પ્રસ્તાવનાનું વાંચન કરે છે તથા અધિકારો અને ફરજો અંગે ચર્ચા કરે છે. આ ધાર્મિક કથા નહીં, ઐતિહાસિક નાગરિક સ્મરણદિવસ છે. તેનો સાચો અર્થ લોકશાહી સંસ્થાઓ, સમાન નાગરિકતા અને દરેક વ્યક્તિના ગૌરવનું સન્માન કરવામાં છે.

બંધારણ દિવસ ભારતના બંધારણના સ્વીકાર અને ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા તથા બંધુતાના મૂલ્યોનું સ્મરણ છે.

પ્રસ્તાવનાનું વાંચન અને બંધારણીય અધિકારો તથા ફરજો અંગે શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો થાય છે.

સમગ્ર ભારતનો રાષ્ટ્રીય દિવસ; 26 જાન્યુઆરીના પ્રજાસત્તાક દિનથી અલગ છે.