દત્તાત્રેય જયંતી 2023

માર્ગશીર્ષ પૂનમે ભગવાન દત્તાત્રેયનું પ્રાગટ્ય સ્મરણ.

માર્ગશીર્ષ સુદ પૂનમે દત્તાત્રેય જયંતી ઉજવાય છે. દત્તાત્રેય ભગવાનને અત્રિ ઋષિ અને અનસૂયા માતાના પુત્ર તથા બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના તત્ત્વોના સ્વરૂપે માનવામાં આવે છે. પ્રચલિત ભક્તિકથામાં ત્રણ દેવો અનસૂયાની પતિવ્રતા અને અતિથિસેવાની કસોટી લેવા આવે છે. અનસૂયા પોતાની તપશક્તિથી તેમને શિશુરૂપમાં ફેરવી માતાની જેમ ભોજન કરાવે છે. પછી દેવીઓ તેમને પાછા મેળવવા વિનંતી કરે છે અને દેવો અત્રિ-અનસૂયાને આશીર્વાદ આપે છે. દત્તાત્રેયના પ્રાગટ્ય અને ચંદ્ર તથા દુર્વાસા સાથેના સંબંધ વિશે અલગ પાઠમાં ભિન્નતા છે. આ શ્રદ્ધાની કથાઓ છે, દસ્તાવેજી જીવનચરિત્ર નહીં.

દત્તાત્રેયને અવધૂત અને જ્ઞાનના ગુરુ તરીકે પણ પૂજવામાં આવે છે. ભાગવત પુરાણની ચોવીસ ગુરુઓની પરંપરામાં પૃથ્વીની સહનશક્તિ, પવનની અનાસક્તિ, પાણીની શુદ્ધતા, અગ્નિની શક્તિ, ચંદ્ર-સૂર્ય અને અન્ય પ્રાણીઓ પાસેથી પાઠ મળે છે. કબૂતરની કથા અતિઆસક્તિનું નુકસાન બતાવે છે, અજગર સંતોષ શીખવે છે અને બાણ બનાવનારની એકાગ્રતા ધ્યાનનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. આ પરંપરા કહે છે કે નમ્રતાથી જોનારને સમગ્ર જગતમાંથી જ્ઞાન મળી શકે છે.

દત્ત જયંતીએ પૂજા, મંત્રજપ, ભજન અને ગુરુસ્મરણ થાય છે. ગાણગાપુર, નરસોબાવાડી અને ઔદુમ્બર જેવા તીર્થોમાં આગવી વિધિઓ છે. પૂનમની સામાન્ય તારીખ અને ચોક્કસ મંદિરપૂજાનો સમય સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે ચકાસવો જોઈએ.

દત્તાત્રેય જયંતી ગુરુત્વ, નમ્રતા અને પ્રકૃતિમાંથી જ્ઞાન મેળવવાની પ્રેરણા આપે છે.

દત્તપૂજન, મંત્રજપ, ભજન અને ગુરુસ્મરણ થાય છે. પૂજાનો સમય સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જોવો.

મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક અને દત્ત સંપ્રદાયના તીર્થસ્થળોમાં વિશેષ ઉજવાય છે.