ગણેશ વિસર્જન 2001

ગણેશોત્સવ પછી ગણેશજીની મૂર્તિનું વિસર્જન.

ગણેશ વિસર્જન ગણેશોત્સવના અંતે ગણપતિબાપાને શ્રદ્ધાથી વિદાય આપવાની વિધિ છે. ગણેશ ચતુર્થીએ પરિવાર કે જાહેર મંડળ માટીની મૂર્તિ સ્થાપીને ભગવાનને માનનીય અતિથિની જેમ આવકારે છે. નક્કી કરેલા દિવસો સુધી આરતી, દુર્વા, ફૂલ, મોદક અને ભજન સાથે પૂજા થાય છે. અંતિમ દિવસે ભક્તો ઉત્તરપૂજા કરે છે, પૂજાની ભૂલ માટે ક્ષમા માગે છે અને આવતા વર્ષે ફરી પધારવાની પ્રાર્થના સાથે વિદાય આપે છે. મૂર્તિનું સ્વરૂપ વિસર્જિત થાય, પરંતુ હૃદયની ભક્તિ રહે એ તેનો ભાવ છે.

કેટલાક ઘરોમાં દોઢ, ત્રણ, પાંચ કે સાત દિવસે વિસર્જન થાય છે. મોટા જાહેર મંડળો ઘણી વાર અનંત ચતુર્દશીએ વિશાળ શોભાયાત્રા સાથે વિસર્જન કરે છે. મહારાષ્ટ્રમાં ઓગણીસમી સદીના અંતમાં જાહેર ગણેશોત્સવને નવી લોકપ્રિયતા મળી હતી. આજની દરેક શોભાયાત્રાની રીત પ્રાચીન ગ્રંથમાં એકસરખી વર્ણવાઈ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

માટીની મૂર્તિ જળમાં વિસર્જિત કરવાનું પ્રકૃતિમાં પાછા ભળી જવાનું પ્રતીક છે. નદી-તળાવને નુકસાન ન થાય તે માટે કુદરતી માટી, સત્તાવાર વિસર્જનકુંડ અને ભીડ-સુરક્ષાની વ્યવસ્થા મહત્વની છે. ચૌદસનું અનંતવ્રત વિષ્ણુજીની અલગ વિધિ છે. ડેટાબેઝની ભાદરવા સુદ ચૌદસની તારીખ મુખ્ય જાહેર વિસર્જન બતાવે છે, દરેક ઘરના વિસર્જનનો દિવસ નહીં.

વિસર્જન ગણેશજીને ભાવપૂર્વક વિદાય આપવાનો અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે જવાબદારી રાખવાનો પ્રસંગ છે.

અંતિમ આરતી, ભજન અને સુરક્ષિત સ્થળે માટીની મૂર્તિનું વિસર્જન થાય છે.

મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં પ્રચલિત; ઘરોમાં વિસર્જનના દિવસો જુદા હોય છે.