ગોવા મુક્તિ દિન 2023

ભારત 1947માં આઝાદ થયું છતાં પોર્ટુગલે ગોવા, દમણ અને દીવ ભારતને સોંપવાની ના પાડી, અને ગોવામાં ચાર સદીથી વધુ ચાલેલું પોર્ટુગીઝ શાસન છેક 19 ડિસેમ્બર 1961એ પૂરું થયું, જે દિવસની યાદમાં ગોવા મુક્તિ દિન ઊજવાય છે.

ગોવામાં પોર્ટુગીઝ શાસન ચાર સદીથી વધુ ચાલ્યું, અને 19 ડિસેમ્બર 1961એ પૂરું થયું. ગોવા મુક્તિ દિન એ દિવસની યાદ છે. ભારત 1947માં આઝાદ થયું, પણ પોર્ટુગલે ગોવા, દમણ અને દીવ પોતાના કબજામાં જ રાખ્યાં, અને તે ભારતને સોંપવાની માગણી નકારી. પછીનાં વર્ષોમાં પોર્ટુગીઝ શાસનનો અંત લાવવા લોકોએ રાજકીય આંદોલન કર્યાં, સત્યાગ્રહ કર્યા અને છૂપી રીતે લડત પણ ચલાવી. ડિસેમ્બર 1961માં ભારત સરકારે સશસ્ત્ર દળોને સાથે રાખીને ‘ઓપરેશન વિજય’ શરૂ કર્યું. પોર્ટુગીઝ સત્તા પડી ભાંગી, અને ગોવા, દમણ અને દીવ ભારતના વહીવટ હેઠળ આવ્યાં. 1962માં તેમને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવાયાં. પછી 30 મે 1987એ ગોવા અલગ રાજ્ય બન્યું, અને દમણ અને દીવ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે રહ્યાં. મુક્તિ દિને આઝાદીના લડવૈયાઓ અને આ પરિવર્તનમાં ભાગ લેનારાઓને માન અપાય છે. આ દિવસ એક નવા રાજકીય પ્રકરણની શરૂઆતની યાદ પણ છે, જેમાં ગોવાની આગવી કોંકણી ભાષા, સંસ્કૃતિ અને સંસ્થાઓ ભારતીય સંઘમાં રહીને વિકસ્યાં.

આ દિવસે વસાહતી પ્રતિબંધોનો વિરોધ કરનારા લોકોનું બલિદાન અને ગોવાના વિવિધ સમાજનું સ્મરણ થાય છે. 1961ની મુક્તિ અને 1987નું રાજ્યત્વ બે અલગ ઐતિહાસિક તબક્કા છે; તેમને એક જ ઘટના ન ગણવી.

18 જૂન 1946એ રામ મનોહર લોહિયા અને ગોવાના કાર્યકરોએ નાગરિક સ્વાતંત્ર્ય પરના નિયંત્રણોનો વિરોધ કર્યો, જે મુક્તિચળવળનો મહત્વનો વળાંક હતો. લાંબા સંઘર્ષમાં વિવિધ સમાજના લોકોએ શાંતિપૂર્ણ વિરોધ, કેદ અને પ્રતિકાર સહન કર્યો. ડિસેમ્બર 1961નું ઓપરેશન વિજય આખરી લશ્કરી તબક્કો હતો, ચળવળની શરૂઆત નહીં. મુક્તિ પછી લોકશાહી સંસ્થાઓ અને કોંકણી ભાષાની સાંસ્કૃતિક ઓળખનું રક્ષણ પણ મહત્વનું બન્યું.

19 ડિસેમ્બર 1961એ પોર્ટુગીઝ શાસનના અંત અને ગોવાના મુક્તિસંગ્રામનું સ્મરણ; 1987ના રાજ્યત્વથી અલગ.

રાષ્ટ્રધ્વજ સમારોહ, સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને શ્રદ્ધાંજલિ, શાળાના કાર્યક્રમો અને સાંસ્કૃતિક ઉજવણી; આયોજન દર વર્ષે બદલાય છે.

ભારતનું ગોવા; 19 ડિસેમ્બર 1961એ ઓપરેશન વિજયથી પોર્ટુગીઝ શાસન સમાપ્ત થયું. 30 મે 1987એ રાજ્ય બન્યું.