હનુક્કા

હનુક્કા યહૂદીઓનો આઠ દિવસનો પ્રકાશનો તહેવાર છે, અને તેનાં મૂળ ઈસવીસન પૂર્વે બીજી સદીમાં છે, જ્યારે મક્કાબીઓએ સેલ્યુસિડ શાસન સામે બળવો કર્યો હતો અને અપવિત્ર થયેલા યરુશલેમના મંદિરની ફરી પ્રતિષ્ઠા કરી હતી.

હનુક્કા યહૂદીઓનો આઠ દિવસનો પ્રકાશનો તહેવાર છે. તેનાં ઐતિહાસિક મૂળ ઈસવીસન પૂર્વે બીજી સદીમાં છે. ત્યારે મક્કાબીઓએ સેલ્યુસિડ શાસન સામે બળવો કર્યો હતો, અને યરુશલેમનું જે મંદિર અપવિત્ર કરાયું હતું તેની ફરી પ્રતિષ્ઠા કરી હતી. રબ્બીઓની પરંપરામાં એક જાણીતી કથા પણ છે. મંદિરના દીવા માટે વિધિપૂર્વક શુદ્ધ કરેલું તેલ થોડુંક જ બચ્યું હતું, માંડ એક દિવસ ચાલે એટલું. છતાં નવું તેલ તૈયાર થયું ત્યાં સુધી, આઠ દિવસ, એ દીવો બળતો રહ્યો. એટલે ઘરની મુખ્ય વિધિમાં નવ શાખાવાળી ખાસ દીવી, હનુકિયા, વપરાય છે. આઠ રાત સુધી રોજ એક દીવો ઉમેરાય છે, અને સામાન્ય રીતે શમાશ નામની સહાયક મીણબત્તીથી બાકીના દીવા પ્રગટાવાય છે. દીવા પ્રગટાવતી વખતે પ્રાર્થના બોલાય છે અને ગીતો ગવાય છે. તેલમાં તળેલી વાનગીઓ, ડ્રેડલની રમત અને ભેટ કે ગેલ્ટ આપવાની પ્રથા સમય જતાં જુદા જુદા સમુદાયોમાં ઉમેરાઈ. હનુક્કામાં ધર્મ ટકી રહ્યાની ઐતિહાસિક યાદ પણ છે, અને અંધારામાં પણ બળતા રહેલા નાનકડા દીવાનું પ્રતીક પણ.

ઐતિહાસિક મંદિરપુનઃપ્રતિષ્ઠા અને તેલનો ચમત્કાર યહૂદી પરંપરાના અલગ સ્તરો છે. મકાબીઓનો ઇતિહાસ ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના સંઘર્ષનું વર્ણન કરે છે, જ્યારે પછીના રબ્બી ગ્રંથોમાં એક દિવસનું શુદ્ધ તેલ આઠ દિવસ ચાલ્યાની કથા છે. પરિવારો રાત્રે હનુકિયા દીવટામાં રોજ એક દીવો વધારી પ્રાર્થના કરે છે અને તેલમાં બનેલી વાનગીઓ ખાય છે. હિબ્રુ પંચાંગમાં કિસ્લેવની 25મી તારીખથી આઠ દિવસનો ઉત્સવ શરૂ થાય છે, તેથી અંગ્રેજી તારીખ બદલાય છે.

ઈસવીસન પૂર્વે બીજી સદીમાં યહૂદિયા સેલ્યુસિડ શાસન હેઠળ હતું. ધાર્મિક આરાધના અને રાજકીય નિયંત્રણ અંગેના સંઘર્ષથી મકાબીઓનો બળવો થયો. બળવાખોરોએ મંદિર પાછું મેળવ્યા પછી તેની પુનઃપ્રતિષ્ઠા કરી. મકાબીઓના ગ્રંથોમાં સંઘર્ષનું વર્ણન છે, જ્યારે આઠ દિવસના તેલનો ચમત્કાર પછીના રબ્બી ઉપદેશમાં ખાસ મળે છે. બંને સ્તર સમજવાથી ભક્તિકથાને તે સમયનો સીધો યુદ્ધઅહેવાલ માનવાની ભૂલ ટળે છે.

યરુશલેમના મંદિરની પુનઃપ્રતિષ્ઠા અને યહૂદી ધાર્મિક અડગતાનું સ્મરણ; પછીની તેલની કથા પ્રકાશ દ્વારા આશા દર્શાવે છે.

આઠ રાતે હનુકિયામાં એક દીવો વધારી આશીર્વાદ સાથે પ્રગટાવવો, તેલમાં બનેલી વાનગીઓ અને ડ્રેડલ રમત.

વિશ્વભરના યહૂદી સમાજમાં હિબ્રુ કિસ્લેવની 25મીથી આઠ દિવસ; અંગ્રેજી તારીખ અને અશ્કેનાઝી-સેફાર્ડી ભોજન બદલાય છે.