લોહરી 2016

લોહરી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

લોહડી પંજાબમાં જાન્યુઆરીના મધ્યમાં ઉજવાતો શિયાળાનો અગ્નિઉત્સવ છે. રબી પાકની વૃદ્ધિ અને ઋતુના બદલાવ સમયે પરિવારો તથા પાડોશીઓ અગ્નિ આસપાસ ભેગા થઈ તલ, ગોળ, મગફળી અને મકાઈ વહેંચે છે. ગીતો સાથે ભાંગડા અને ગિદ્દા થાય છે. નવા લગ્ન અથવા બાળકના જન્મવાળા પરિવારોમાં ખાસ ઉજવણી થાય છે, પરંતુ આ આખા સમાજનો ઉત્સવ છે.

‘સુંદર મુન્દરિયે’ જેવા પંજાબી ગીતોમાં દુલ્લા ભટ્ટીનું સ્મરણ આવે છે. લોકપરંપરા તેમને અન્યાય સામે લડનારા અને શોષણથી યુવતીઓને બચાવનારા નાયક તરીકે દર્શાવે છે. આ કથાઓમાં ઇતિહાસ અને લોકસ્મૃતિ ભળેલા છે, એટલે બધી વિગતો સાબિત જીવનચરિત્ર નથી. લોહડી પ્રકૃતિ, દાન અને સામાજિક સંબંધોનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.

લોહડી સામાન્ય રીતે 13 જાન્યુઆરીએ ઉજવાય છે, માઘી અને મકરસંક્રાંતિની આસપાસ. સૂર્યના મકરપ્રવેશથી એક દિવસ પહેલાંનો ગણિતીય નિયમ સ્થાનિક નક્કી કરેલી તારીખ સાથે હંમેશાં મળશે એવું નથી. તેથી સ્થાનિક પંચાંગ અને ઉજવણીની તારીખ અલગ ચકાસવી જોઈએ.

ભક્તિ, કુટુંબની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે મોસમી અર્થને કારણે લોહરીનું મહત્ત્વ છે.

અંધારું થાય પછી તાપણું સળગાવીને તેની પ્રદક્ષિણા કરાય છે. તલ, ગોળ, મકાઈની ધાણી અને રેવડી અગ્નિમાં હોમાય છે અને સૌને વહેંચાય છે. લગ્ન કે બાળકના જન્મ પછીની પહેલી લોહરી એ પરિવાર ધામધૂમથી ઊજવે છે. ભોજનમાં સરસોં દા સાગ અને મક્કી દી રોટી હોય છે. બીજા દિવસે સવારે માઘી આવે છે.

લોહરી પંજાબ, હરિયાણા, હિમાચલ અને જમ્મુમાં ઊજવાય છે. લોહરી મકર સંક્રાંતિના આગલા દિવસે સાંજે ઊજવાય છે. સૂર્યનો આ એક જ વળાંક આ પ્રદેશોમાં લોહરી, તમિલનાડુમાં પોંગલ, આસામમાં માઘ બિહુ અને ગુજરાતમાં ઉત્તરાયણ તરીકે ઊજવાય છે. આમ એક જ ખગોળીય ઘટનાના આ ચાર જુદા જુદા તહેવાર છે.