નારદ જયંતી 2018

નારદ જયંતી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતી જયંતી છે, અને તેની તિથિ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

નારદ જયંતીએ દેવર્ષિ નારદને યાદ કરાય છે. પુરાણો, રામાયણ અને મહાભારતમાં નારદજી વારંવાર આવે છે, ક્યારેક સંદેશ લઈ જનાર તરીકે, ક્યારેક ઉપદેશ આપનાર તરીકે, અને હંમેશાં ભગવાન વિષ્ણુના અખંડ ભક્ત તરીકે. નારદજી દેવલોક અને પૃથ્વીલોક વચ્ચે મુક્ત રીતે ફરે છે. તેઓ સમાચાર પહોંચાડે છે, અઘરા પ્રશ્નો પૂછે છે, અને એવી ઘટનાઓની શરૂઆત કરાવે છે જે પાત્રોને ધર્મની ઊંડી સમજ સુધી લઈ જાય છે. સંગીત, વીણા અને નારાયણના નામના સતત સ્મરણ સાથે પણ તેમનું નામ જોડાયેલું છે. કેટલીક લોકકથાઓમાં તેઓ મસ્તીખોર રીતે ઝઘડો કરાવતા દેખાય છે, પણ તેમની દખલથી મોટે ભાગે અહંકાર ખુલ્લો પડે છે, ભક્તિની કસોટી થાય છે કે છુપાયેલું સત્ય બહાર આવે છે. એટલે આ દિવસ માત્ર એક પૌરાણિક ઋષિને યાદ કરવાનો નથી. સાચી વાત આધ્યાત્મિક હેતુથી પહોંચાડવાનો, અને જ્ઞાન, સંગીત તથા સ્મરણ દ્વારા ભક્તિને જીવંત રાખવાનો આદર્શ પણ આ દિવસે યાદ કરાય છે.

નારદ મુનિ વીણા અને મુખે નારાયણ નામ સાથે દર્શાવાય છે. ધ્રુવ અને પ્રહ્લાદ જેવી ભક્તિકથામાં તેઓ પ્રશ્નો દ્વારા આધ્યાત્મિક માર્ગ બતાવે છે; નારદ ભક્તિસૂત્ર પણ તેમના નામ સાથે જોડાય છે. બધા ગ્રંથોમાં ઘટનાક્રમ કે ગ્રંથકાર અંગે સમાન માહિતી નથી, તેથી આ જોડાણોને શાસ્ત્રીય પરંપરા તરીકે લખવું, સાબિત જીવનચરિત્ર તરીકે નહીં. દૈવી સંદેશવાહક તરીકે તેમની ભૂમિકામાંથી આજના સમયમાં જવાબદાર સંચારનો પાઠ મળે છે: વાણી સત્ય અને ધર્મને ટેકો આપે, અફવા ન ફેલાવે. પૂજા, ભજન, ગ્રંથપાઠ અને સંવાદની નૈતિકતા અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે. વૈશાખ વદ એકમનો નિયમ સ્થાનિક પંચાંગથી સરખાવવો જરૂરી છે.

દેવર્ષિ નારદની ભક્તિ, સંગીત, શાસ્ત્રીય ઉપદેશ અને સત્યસંચારની જવાબદારીનું સન્માન.

નારદ-વિષ્ણુ પૂજા, ભજન, ભક્તિગ્રંથ પાઠ અને સત્યવાણી પર ચિંતન; પ્રદેશ પ્રમાણે રીત જુદી.

કેટલાક હિન્દુ પંચાંગ વૈશાખ વદ એકમ દર્શાવે છે; પ્રાદેશિક ઓળખ અને દિવસ નક્કી કરવાનો નિયમ ચકાસવો.