પાલિતાણા કારતકી પૂનમ યાત્રા 1981

કારતક સુદ પૂનમે ચોમાસા પછી શત્રુંજયની યાત્રા ફરી ખૂલે છે, અને પરોઢ પહેલાં જ પગથિયાં ભરાઈ જાય છે.

પાલિતાણાની કારતક પૂનમની યાત્રા વરસાદી ચાતુર્માસ પછી પવિત્ર શત્રુંજય ગિરિ ફરી ખુલવાની જૈન પરંપરા સાથે જોડાયેલી છે. ગુજરાતના પાલિતાણા પાસેના આ પર્વત પર અનેક જૈન દેરાસર છે, જેમાં પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવ અથવા આદિનાથ ભગવાનનું વિશેષ સ્થાન છે. જૈન શ્રદ્ધા પ્રમાણે શત્રુંજય આદિનાથ અને અનેક સિદ્ધપુરુષોની પવિત્ર ભૂમિ છે. આવા આધ્યાત્મિક સંબંધો ધાર્મિક માન્યતા છે; દરેક પ્રાચીન પ્રસંગનો આધુનિક પુરાતત્ત્વીય પુરાવો નહીં.

ચોમાસામાં નાનાં જીવોની હિંસા ટાળવા જૈન સાધુસમાજમાં વિહાર મર્યાદિત કરવામાં આવે છે. વરસાદી સમય પૂરો થતાં યાત્રાળુઓ ફરી શ્રદ્ધાથી પર્વત ચઢે છે. કારતક પૂનમે અનેક ભક્તો લાંબી પથ્થરની સીડીઓ ચઢીને દેરાસરમાં દર્શન, પ્રાર્થના અને આત્મચિંતન કરે છે. નવાણું યાત્રાની પરંપરા પણ મહત્વની છે, જોકે દરેક યાત્રાળુ તે વ્રત કરતો નથી.

આ દિવસ પૂનમની મુખ્ય યાત્રા દર્શાવે છે, ચાતુર્માસની આખી અવધિ નહીં. મંદિરોમાં પ્રવેશ, ચડવાની સમયમર્યાદા અને સ્થાનિક નિયમો બદલાઈ શકે છે. અહિંસા, સંયમ, ભક્તિ અને સહયાત્રાળુઓ પ્રત્યે આદર આ પ્રસંગનો મુખ્ય સંદેશ છે.

આ કોઈ વર્ષગાંઠ નહીં, પણ યાત્રા ફરી ખૂલવાનો દિવસ છે. અહીં ઊજવાય છે એટલું જ કે રસ્તો ફરી ચાલી શકાય એવો થયો, અને આ પ્રકારનો તહેવાર મોટા ભાગના તહેવારો કરતાં વધુ સાદો અને વધુ જૂનો છે.

સૂરજ માથે ચડે તે પહેલાં યાત્રા પૂરી થાય એ માટે ચઢાણ પરોઢ પહેલાં ઘણું વહેલું શરૂ થઈ જાય છે. ડુંગર પર કશું ખવાતું નથી, અને ડુંગર પરથી કશું નીચે લઈ જવાતું નથી.

ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાના પાલિતાણા શત્રુંજય તીર્થમાં સ્થાનિક નિયમો મુજબ યાત્રા થાય છે.