શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી 2083

શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે પળાતું એકાદશીનું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને ત્યાંના પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી શ્રાવણ સુદ અગિયારસે આવે છે. તેની વ્રતકથામાં મહિષ્મતીના રાજા મહાજિતનું વર્ણન છે. તેઓ સમૃદ્ધ અને પ્રજાપ્રેમી હોવા છતાં રાજા-રાણીને સંતાન નહોતું. ભવિષ્યની ચિંતામાં રાજાએ પ્રજા અને મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી. તેઓ લોમશ ઋષિ પાસે માર્ગદર્શન લેવા ગયા. ભક્તિકથા પ્રમાણે ઋષિએ પૂર્વજન્મમાં તરસેલી ગાય અને વાછરડાને પાણી ન આપવાના પ્રસંગ સાથે આ દુઃખને જોડ્યું.

લોમશ ઋષિએ પ્રજાને એકાદશીનું વ્રત કરીને તેનું પુણ્ય રાજાને અર્પણ કરવાની સલાહ આપી. મંત્રીઓ અને નાગરિકોએ વિષ્ણુપૂજન, ઉપવાસ અને પ્રાર્થના કરીને રાજાના કલ્યાણ માટે સંકલ્પ કર્યો. કથા મુજબ પછી રાણીને પુત્રનો આશીર્વાદ મળ્યો. આ વાર્તાનો આગવો ભાવ છે કે આખો સમાજ બીજાના સુખ માટે સાથે પ્રાર્થના કરે છે. આ શ્રદ્ધાનું ફળ છે, વંધ્યત્વની તબીબી સારવારનો પુરાવો નહીં; નિઃસંતાન પરિવારોનું ગૌરવ પણ એટલું જ જરૂરી છે.

ભક્તો વિષ્ણુપૂજન, કથા, દાન અને આરોગ્ય મુજબ વ્રત કરે છે; યોગ્ય બારસે પારણું થાય છે. આ શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી પોષ સુદની પુત્રદા એકાદશીથી અલગ છે, જેની મુખ્ય કથા રાજા સુકેતુમાનની છે. સ્માર્ત અને વૈષ્ણવ વ્રતદિવસ અલગ હોઈ શકે છે.

મહાજિત અને લોમશ ઋષિની કથા સમાજના સહકાર, દાન અને પરિવાર માટેની આશાનો ભાવ આપે છે. સંતાનપ્રાપ્તિનું ફળ શ્રદ્ધાનો વિષય છે; ઉપવાસ વંધ્યત્વની સારવાર નથી અને સંતાનથી પરિવારનું મૂલ્ય નક્કી થતું નથી.

વિષ્ણુપૂજન, કથાશ્રવણ, દાન અને આરોગ્ય મુજબ ઉપવાસ તથા બારસનું પારણું.

શ્રાવણ સુદ અગિયારસનું આ વ્રત સંતાનની ઇચ્છા રાખનારાં કરે છે. ઘણી વાર એકલી માતા નહીં, પણ માતા અને પિતા બંને ઉપવાસ કરે છે.

શ્રાવણ સુદ અગિયારસ; પોષ પુત્રદાની કથા અને તારીખથી અલગ.