સોનપુરનો મેળો 2024

સોનપુર મેળો બિહારમાં ગંગા-ગંડક સંગમ પાસેનો ઐતિહાસિક મેળો છે. કારતક પૂનમે હરિહરનાથ મંદિરમાં દર્શન અને પવિત્ર સ્નાનથી શરૂઆત થાય છે; પછીના અઠવાડિયાંમાં કલા, હસ્તકલા અને કાયદેસર વેપાર ચાલે છે.

સોનપુર મેળો, જેને હરિહર ક્ષેત્ર મેળો પણ કહે છે, બિહારમાં ગંગા અને ગંડક નદીઓના સંગમ નજીક ભરાય છે. તેની ધાર્મિક શરૂઆત કારતક પૂનમ સાથે જોડાયેલી છે. યાત્રાળુઓ સંગમમાં સ્નાન કરે છે અને હરિહરનાથ મંદિરે દર્શન કરે છે. હરિહર નામ વિષ્ણુ અને શિવના સંયુક્ત સ્મરણને દર્શાવે છે. આ સ્થળની પવિત્ર પરંપરા ગજેન્દ્રમોક્ષની કથા સાથે પણ જોડાયેલી છે.

ભક્તિકથામાં નદીમાં સ્નાન કરતા હાથીને મગર પકડી લે છે. પોતાની શક્તિથી છૂટવું અશક્ય બનતાં તે વિષ્ણુને પોકારે છે અને ભગવાન તેને બચાવે છે. જુદા પુરાણોમાં હાથીના પૂર્વજન્મ અને સંઘર્ષની વધુ વિગતો મળે છે. આ કથા સ્થળના ધાર્મિક મહત્વની સમજ આપે છે, આધુનિક મેળાની શરૂઆતનો ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ નથી. અહીં પ્રાર્થના-સ્નાન સાથે વેપારીઓ, કારીગરો, કલાકારો અને મુલાકાતીઓ ભેગા થાય છે.

સોનપુર અગાઉ મોટા પશુમેળા માટે પ્રસિદ્ધ હતું; એક સમયમાં હાથીઓનો વેપાર પણ થતો. હવે વન્યજીવ સંરક્ષણ અને પશુકલ્યાણના કાયદા વેપાર પર મહત્વની મર્યાદા મૂકે છે. સંરક્ષિત પ્રાણીઓ ખુલ્લેઆમ ખરીદી-વેચી શકાય એવો અર્થ ન આપવો. કારતક પૂનમ પછી પણ મેળો અઠવાડિયાં સુધી ચાલી શકે છે; ચોક્કસ કાર્યક્રમ અને સમય દર વર્ષે સ્થાનિક રીતે જાહેર થાય છે. આ યાત્રાધામ અને બદલાતો જાહેર મેળો છે, માત્ર એક દિવસનો પશુબજાર નહીં.

પરિવહન, કૃષિબજારો અને પશુકલ્યાણના કાયદા બદલાતા મેળાનું વેપારી સ્વરૂપ પણ બદલાયું છે. હવે ધાર્મિક યાત્રા સાથે લોકકલા, હસ્તકલા અને જાહેર પ્રદર્શનનું મહત્વ છે. પંચાંગમાં કારતક પૂનમને પરંપરાગત આરંભ તરીકે દર્શાવવી, પરંતુ સત્તાવાર મેળો ઘણા દિવસ ચાલે છે અને તેનો કાર્યક્રમ અલગથી જાહેર થાય છે. વેપારના નિયંત્રણ અને કાર્યક્રમ માટે તાજી સરકારી માહિતી જોવી.

બિહારનો ઐતિહાસિક મેળો; કારતક પૂનમ યાત્રા, હરિહરનાથ ભક્તિ, ગ્રામ્ય વેપાર અને બદલાતા પશુકલ્યાણ નિયમોનું જોડાણ.

યાત્રાળુ ગંગા-ગંડક સંગમમાં સ્નાન અને હરિહરનાથ મંદિરે દર્શન કરે; મેળામાં હસ્તકલા, મનોરંજન અને કાયદેસર વેપાર.

પટણા-હાજીપુર નજીક બિહારના સોનપુરમાં કારતક પૂનમ આસપાસ શરૂ થઈ આગળ ચાલે છે; દર વર્ષની અવધિ બદલાય છે.