ઉત્કલ દિવસ 2024

બિહાર અને ઓરિસ્સા પ્રાંત, મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી અને સેન્ટ્રલ પ્રોવિન્સિસમાં વહેંચાયેલા ઓડિયા બોલતા લોકોને 1 એપ્રિલ 1936ના રોજ ઓડિશા નામે અલગ પ્રાંત મળ્યો, તેની યાદમાં ઉત્કલ દિવસ, એટલે કે ઓડિશા દિવસ, ઉજવાય છે.

ઉત્કલ દિવસને ઓડિશા દિવસ પણ કહે છે. 1 એપ્રિલ 1936ના રોજ ઓડિશા અલગ પ્રાંત બન્યું, તેની યાદમાં આ દિવસ ઉજવાય છે. તે પહેલાં ઓડિયા બોલતા લોકો બિહાર અને ઓરિસ્સા પ્રાંત, મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી અને સેન્ટ્રલ પ્રોવિન્સિસમાં વહેંચાયેલા હતા. ઓગણીસમી સદીના અંતથી અને વીસમી સદીની શરૂઆતથી અનેક નેતાઓ, લેખકો અને ઉત્કલ સંમિલની જેવી સંસ્થાઓએ આ માટે કામ કર્યું. તેમની માગ હતી કે ઓડિયા બોલતા બધા વિસ્તારો એક વહીવટ નીચે આવે અને ઓડિયા ભાષા અને સંસ્કૃતિની ઓળખ સચવાય. એટલે 1936માં અલગ પ્રાંતની રચના ભારતમાં ભાષાના આધારે પ્રદેશો ગોઠવવાના ઇતિહાસમાં મહત્ત્વનો પડાવ ગણાય છે. ઉત્કલ દિવસે આ સિદ્ધિની સાથે ઓડિશાના વારસાની પણ ઉજવણી થાય છે, જેમાં સાહિત્ય, શાસ્ત્રીય અને લોકકલા, મંદિર સ્થાપત્ય, દરિયાઈ ઇતિહાસ અને સમાજની પરંપરાઓ આવે છે. આ દિવસે જાહેર ઇમારતો અને રસ્તા શણગારાય છે. સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો થાય છે, અને એક સંયુક્ત ઓડિયા પ્રદેશ માટે ચાલેલી ચળવળ સાથે જોડાયેલા લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ અપાય છે.

1903માં સ્થાપિત ઉત્કલ સમ્મિલનીએ ઓડિયા એકતાની ચળવળને સંગઠિત મંચ આપ્યો. મધુસૂદન દાસ, ગોપબંધુ દાસ અને અન્ય કાર્યકરોએ જુદા સમય અને ભૂમિકામાં ભાષિક એકતાની માગ રજૂ કરી. 1936માં રચાયેલ પ્રાંત હજી બ્રિટિશ શાસન હેઠળ હતો; સ્વતંત્ર ભારતના રાજ્યનો બંધારણીય ઇતિહાસ અલગ છે. તેથી ઉત્કલ દિવસ ભાષા આધારિત પ્રાંતરચનાનું સ્મરણ છે, ભારતની આઝાદી કે પ્રાચીન રાજ્યની સ્થાપના નહીં.

ઓડિયા ભાષાના એકીકરણ આંદોલન અને 1936ના અલગ પ્રાંતની રચનાનું સ્મરણ, સાથે ઓડિશાના વિવિધ સમાજ-વારસાનો આદર.

રાજ્ય સમારોહ, ઓડિયા સાહિત્ય-સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો, એકતાના નેતાઓને શ્રદ્ધાંજલિ અને વારસા પ્રદર્શન; ધાર્મિક વિધિ નથી.

ઓડિશામાં 1 એપ્રિલ 1936એ બ્રિટિશ શાસનમાં કટક રાજધાનીવાળો અલગ પ્રાંત બન્યો; 1947ની સ્વતંત્રતાથી અલગ પ્રસંગ.