અનંત ચતુર્દશી 2026

ભાદરવા સુદ ચૌદસનું અનંતવ્રત અને ગણેશ વિસર્જન.

ભાદરવા સુદ ચૌદસની અનંત ચતુર્દશી ભગવાન વિષ્ણુના અનંત સ્વરૂપની આરાધનાનો દિવસ છે. વ્રતકથા પ્રમાણે વિદ્વાન સુમંતની પુત્રી સુશીલાના લગ્ન કૌંડિન્ય ઋષિ સાથે થયાં. સાસરે જતાં માર્ગમાં સુશીલાએ સ્ત્રીઓને અનંત ભગવાનનું વ્રત કરતી જોઈ. તેમણે ચૌદ ગાંઠવાળા પવિત્ર દોરા અને વિષ્ણુપૂજનની વિધિ સમજાવી. સુશીલાએ વ્રત કરી દોરો બાંધ્યો અને પરિવારમાં સુખાકારી આવી. પરંતુ કૌંડિન્યને અહંકાર થયો. તેમને લાગ્યું કે સમૃદ્ધિ માત્ર પોતાની મહેનતથી આવી છે. ગુસ્સામાં તેમણે અનંતનો દોરો તોડી અગ્નિમાં નાખી દીધો.

ત્યારબાદ ઘરમાં મુશ્કેલીઓ આવી. પોતાની ભૂલ સમજાતાં કૌંડિન્ય અનંત ભગવાનની શોધમાં નીકળ્યા. માર્ગમાં અનેક અજોડ પ્રસંગો અને કષ્ટોનો સામનો કર્યો. અંતે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રગટ થઈ તેમને શ્રદ્ધા સાથે નમ્રતાનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. કૌંડિન્ય પાછા ફરી અનંતવ્રત કરે છે અને કથા પ્રમાણે પરિવારમાં ફરી સુખ આવે છે. કેટલાક પાઠોમાં ચૌદ વર્ષ વ્રત રાખવાની રીત કહેવામાં આવે છે. કથાનો સંદેશ અહંકાર છોડીને જવાબદારી અને ભક્તિ રાખવાનો છે; ચમત્કારો ધાર્મિક માન્યતાનો ભાગ છે.

અનંત ભગવાનના પૂજન સાથે ચૌદ ગાંઠવાળો દોરો રાખવામાં આવે છે. આ જ તિથિએ અનેક સ્થળે ગણેશજીનું વિસર્જન થાય છે, પરંતુ તે અલગ ધાર્મિક વિધિ છે. જૈન દશલક્ષણ અને ક્ષમાવાણીની તારીખ પણ અનંતવ્રતના નિયમ પરથી આપોઆપ નક્કી ન કરવી.

અનંતવ્રત વિષ્ણુભક્તિ અને ચૌદ ગાંઠવાળા દોરાની પરંપરા છે; ગણેશ વિસર્જન તેની સાથે આવતો અલગ ઉત્સવ છે.

અનંત ભગવાન અને ચૌદ ગાંઠવાળા દોરાની પૂજા થાય છે. ગણેશ વિસર્જન સ્થાનિક રીત અને સ્થાપનાના દિવસો પ્રમાણે થાય છે.

અનંતવ્રત તથા ગણેશ વિસર્જન અલગ પરંપરા છે; જૈન દશલક્ષણ અને ક્ષમાવાણીના દિવસો અલગ ગણવા.