દિવાસો 2005

દિવાસો હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે પળાતું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને ત્યાંના પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

દિવાસો ગુજરાતમાં અષાઢ વદ અમાસે શ્રાવણ માસની શરૂઆત પહેલાં આવતો ઘરેલુ ચોમાસાનો પ્રસંગ છે. તે પાર્વતીપૂજા અને એવરત-જીવરત વ્રત સાથે જોડાય છે. નામને દીવો સતત શુભ પ્રકાશ આપે તે ભાવ સાથે સમજાવવામાં આવે છે. કેટલાક ઘરોમાં ઘીનો દીવો અને જવારાના અંકુર મૂકાય છે, જે નવી ખેતી, વૃદ્ધિ અને પરિવારની સંભાળના પ્રતીક છે. ચોમાસાની ઋતુ ધાર્મિક જીવનને નવો લય આપે છે.

મહિલાઓ પતિ, સંતાન અને પરિવારના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરે છે, દીવો કે અનાજની ગોઠવણી અને સાદા નૈવેદ્ય કરે છે. એવરત-જીવરતની ઘરેલુ વ્રતકથામાં નામ, ઘટના અને ક્રમ પ્રદેશ પ્રમાણે જુદા મળે છે; કોઈ અજાણી કથાને એક જ પુરાણની પ્રમાણિત ઘટના કહેવું નહીં. દિવાસો ગુજરાતી ઘરની જીવંત પરંપરા છે, કોઈ ચોક્કસ સાબિત ઐતિહાસિક સ્થાપનાદિન નહીં.

હાલનો અષાઢ અમાસ સૂર્યોદયનો નિયમ મુખ્ય દિવસ બતાવે છે, પરંતુ દીવા અને રાતના સંકલ્પનો સમય ઘરની રીતથી બદલાય છે. તેને પછીના શ્રાવણ વ્રતોથી અલગ રાખવું જોઈએ. ચોમાસામાં દીવો સલામત જગ્યાએ રાખવો, હવા-ઉજાસ અને બાળકોની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.

દિવાસાનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

ઘઉંનો લોટ, ઘી અને ગોળ ભેળવીને કુલેર બનાવાય છે અને પિતૃઓને ધરાવાય છે. દિવસ શાંતિથી પસાર થાય છે. ઘણાં ઘરોમાં આ દિવસ પછી શ્રાવણના ઉપવાસના દિવસો પૂરા થાય ત્યાં સુધી કશું તળાતું નથી.

ગુજરાતમાં શ્રાવણ પહેલાં અષાઢ અમાસે એવરત-જીવરત સાથે જોડાયેલી ઘરેલુ પરંપરા.