ગંગા દશેરા 2023

જેઠ સુદ દશમે ગંગાજીના પૃથ્વી પર અવતરણનું સ્મરણ.

ગંગા દશેરા ભગીરથ રાજાની તપશ્ચર્યા દ્વારા પવિત્ર ગંગાજી પૃથ્વી પર અવતર્યાં તેની ધાર્મિક કથાનું સ્મરણ છે. રામાયણની પરંપરા પ્રમાણે રાજા સગરના સાઠ હજાર પુત્રો કપિલ મુનિ સાથે જોડાયેલા પ્રસંગ પછી મૃત્યુ પામ્યા અને તેમના ઉદ્ધાર માટે ગંગાજળની જરૂર હતી. અનેક પેઢીઓના પ્રયત્ન પછી ભગીરથે કઠોર તપ કરી ગંગાજીને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવવાની પ્રાર્થના કરી. ગંગાના પ્રચંડ પ્રવાહથી પૃથ્વીને નુકસાન થશે એવી ચિંતા થતાં ભગીરથે શિવજીનું શરણ લીધું.

શિવજીએ ગંગાના પ્રવાહને પોતાની જટામાં ઝીલી તેનો વેગ શાંત કર્યો અને પછી પૃથ્વી પર વહેવા દીધો. ગંગાજી ભગીરથની પાછળ ચાલ્યાં. માર્ગમાં તેમના પાણીથી જહ્નુ ઋષિનો આશ્રમ ડૂબ્યો એવી જાણીતી કથા છે. ઋષિએ ગંગાને પોતાના અંદર સમાવી લીધી, પરંતુ દેવોની વિનંતી પછી ફરી બહાર છોડતાં ગંગાજી ‘જાહ્નવી’ નામે ઓળખાયાં. અંતે ગંગાજળ સગરપુત્રોના અવશેષ સુધી પહોંચ્યું અને તેમના ઉદ્ધારની કથા પૂર્ણ થઈ. અલગ ધાર્મિક પાઠમાં કેટલીક વિગતો બદલાય છે; આ પવિત્ર કથા છે, ભૂગર્ભશાસ્ત્રનો ઐતિહાસિક અહેવાલ નહીં.

જેઠ સુદ દશમે ભક્તો ગંગાપૂજન, સુરક્ષિત સ્નાન, દીપદાન અને દાન કરે છે. દશેરા નામ દસ પ્રકારના દોષોથી મુક્તિની ધાર્મિક માન્યતા સાથે જોડાય છે, પરંતુ આ આસોના વિજયાદશમીથી અલગ પર્વ છે. ગંગાજીને પવિત્ર માનવા સાથે નદીમાં કચરો કે પ્રદૂષણ ન કરવું અને સ્નાન વખતે સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.

ગંગા દશેરા ભગીરથના તપ અને ગંગાજીના અવતરણની કથા સાથે જોડાયેલો દિવસ છે.

ગંગાસ્નાન, પૂજા, દીપદાન અને દાન થાય છે; પાણી પ્રદૂષિત ન કરવું.

હરિદ્વાર, પ્રયાગરાજ અને વારાણસીમાં વિશેષ ઉજવણી; આસોના દશેરાથી અલગ.