જમશેદી નવરોઝ 2023

જમશેદી નવરોઝ ઘણા પારસીઓ અને જરથોસ્તીઓનું વસંતમાં આવતું નવું વર્ષ છે, અને ફારસી પરંપરા એને દંતકથામાં આવતા રાજા જમશેદ સાથે જોડે છે.

જમશેદી નવરોઝ ઘણા પારસીઓ અને જરથોસ્તીઓનું વસંતનું નવું વર્ષ છે, અને ફારસી પરંપરામાં એ દંતકથાના રાજા જમશેદ સાથે જોડાયેલું છે. આ તહેવાર વસંત સંપાતે આવે છે, જ્યારે દિવસ અને રાત લગભગ સરખાં હોય છે. એટલે કુદરતમાં ફરી જાગતું જીવન એના અર્થમાં મોટું સ્થાન ધરાવે છે. પછીના ફારસી સાહિત્યમાં કહેવાયું છે કે જમશેદે વ્યવસ્થા, સમૃદ્ધિ અને નવી શરૂઆતનો એક ઝળહળતો નવો દિવસ સ્થાપ્યો. એ કારણે પારસીઓમાં 'જમશેદી' નામ ખૂબ વપરાય છે. નવરોઝ પહેલાં ઘર સાફ કરીને શણગારાય છે. લોકો નવાં કપડાં પહેરે છે, પ્રાર્થના કરે છે, અગિયારીમાં દર્શને જાય છે અને સાથે બેસીને તહેવારનું ભોજન કરે છે. ટેબલ પર ફૂલ, ફળ અને શુભ વસ્તુઓ ગોઠવાય છે, જે તાજગી અને બરકતની લાગણી જગાડે છે. સગાંવહાલાં એકબીજાને ઘેર મળવા જાય છે અને દાન કરે છે. નવરોઝ તો જરથોસ્તી ધર્મની બહારની ઘણી પ્રજાઓ પણ ઊજવે છે, પણ પારસી જીવનમાં જમશેદી નવરોઝનો અર્થ જુદો છે. એમાં ફારસી પૂર્વજોના વારસા સાથેનો નાતો છે, સૃષ્ટિ માટેનો આભાર છે, અને સારા વિચાર, સારી વાણી અને સારાં કર્મથી વર્ષ શરૂ કરવાની આશા છે.

ફારસી મહાકાવ્ય પરંપરા આ દિવસને રાજા જમશેદ સાથે જોડે છે. તેમના રાજકીય તેજ અને નવી વ્યવસ્થાથી નવા આરંભનું પ્રતીક વ્યક્ત થાય છે; આ સાહિત્યિક લોકકથા છે, ચોક્કસ તારીખવાળો સાબિત રાજ્યાભિષેક નહીં. નવરોઝ અનેક પ્રાચીન લેખિત પુરાવાથી પણ જૂની સાંસ્કૃતિક પરંપરા છે અને ઈરાન તથા મધ્ય એશિયાના અનેક સમાજોમાં ઉજવાય છે. ઝરથુષ્ટ્રી ધર્મમાં પવિત્રતા, કૃતજ્ઞતા અને સારા વિચારો, વાણી તથા કર્મનો ખાસ ભાવ છે.

વસંતસંપાતનો નવરોઝ દરેક પારસી સમાજના ધાર્મિક નવા વર્ષ સમાન નથી. ફસલી પંચાંગ માર્ચની ઋતુ સાથે જોડાયેલું છે, જ્યારે શહેનશાહી અને કદમી પંચાંગની તારીખો ઋતુથી સરકતી હોવાથી તેમનું નવું વર્ષ અન્ય મહિનામાં આવે છે. લોકો અગિયારીમાં પ્રાર્થના અને ભોજનમેળાપ કરે છે, પરંતુ હફ્ત-સીન ગોઠવણી દરેક ભારતીય પારસી ઘરની રીત નથી. હાલની 21 માર્ચ તારીખ પ્રચલિત નિશ્ચિત રીત છે, દરેક સ્થળનો ચોક્કસ ખગોળીય ક્ષણ નહીં.

દંતકથાના રાજા જમશેદ સાથે જોડાયેલી વસંતની નવી શરૂઆત, આભાર, આતિથ્ય અને જરથોસ્તી સારા વિચાર-વાણી-કર્મના આદર્શની ઉજવણી.

ઘરની સફાઈ, ઉત્સવના વસ્ત્રો, પરંપરા મુજબ પ્રાર્થના-મુલાકાત, ભોજન અને આતિથ્ય. ભારતીય પારસી તથા ઈરાની પરિવારોમાં વાનગી-શણગાર બદલાય છે; એક જ મેનુ ફરજિયાત નથી.

ભારતીય પારસી અને ઈરાની પરંપરામાં વસંતનો જમશેદી નવરોઝ 20–21 માર્ચ આસપાસ ઉજવાય છે. શહેનશાહી અને કદમીના ધાર્મિક નવા વર્ષથી અલગ છે; સંપાતનો સમય સ્થળ પ્રમાણે બદલાય છે.