કાલભૈરવ જયંતી 2026

કાલભૈરવ જયંતી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતી જયંતી છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

કાલભૈરવ જયંતી અથવા ભૈરવ અષ્ટમી ભગવાન શિવના ઉગ્ર રક્ષક સ્વરૂપની આરાધના છે. પ્રચલિત શૈવકથા પ્રમાણે બ્રહ્માજીમાં અહંકાર જાગ્યો અને સર્વોપરી કોણ તે અંગે વિવાદ થયો. શિવજી ભૈરવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા અને બ્રહ્માનું એક મસ્તક છૂટું કર્યું. કથામાં તે મસ્તક ભૈરવના હાથથી અલગ ન થયું, તેથી તેમને ખોપરી લઈને ભિક્ષુકની જેમ ભ્રમણ અને પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું પડ્યું. અંતે કાશીમાં પહોંચતાં તે ખોપરી છૂટી અને ભૈરવને પવિત્ર નગરના રક્ષક તરીકે સ્થાન મળ્યું.

પુરાણ અને પ્રદેશ પ્રમાણે આ પ્રસંગની વિગતો અલગ છે. કથા સમય, જવાબદારી અને અહંકાર છોડવાના ધાર્મિક અર્થ આપે છે; સાબિત ઐતિહાસિક ઘટના નથી. ‘કાલ’ સમય અને મૃત્યુની યાદ અપાવે છે, જ્યારે ભૈરવનું ઉગ્ર સ્વરૂપ ભક્તોને ભય સામે હિંમત આપે છે. કાશીમાં તેઓ ક્ષેત્રપાલ તરીકે પૂજાય છે અને બીજા તીર્થોમાં આગવી ભૈરવપરંપરાઓ છે.

કૃષ્ણપક્ષની આઠમે ભક્તો દીવો કરે છે, જપ અને પૂજા કરે છે તથા ભૈરવમંદિરે દર્શન કરે છે. રાત્રિની પૂજા માટે મધ્યરાત્રિએ આઠમ હોવી મહત્વની હોઈ શકે છે; માત્ર સૂર્યોદયની તિથિ પૂરતી નથી. ગુજરાતની કારતક વદ આઠમનો નિયમ સ્થાનિક પંચાંગ સામે તપાસવો જોઈએ.

કાલભૈરવ જયંતી ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

પૂજા સૂર્યોદયે નહીં, મધરાતે થાય છે. કૂતરાંને ભૈરવનાં ગણીને ખવડાવાય છે.

કાશી અને શૈવ ભૈરવ મંદિરોમાં ઉજવણી; રાત્રિની આઠમનું સ્થાનિક પંચાંગથી નિર્ધારણ કરવું.