ઓણમ 2004

ઓણમ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

ઓણમ કેરળનો મહાન પાકોત્સવ છે, જે દાનવીર રાજા મહાબલિના દર વર્ષે પ્રજાને મળવા પાછા આવવાના સ્મરણ સાથે જોડાયેલો છે. પરંપરાગત કથા પ્રમાણે અસુરવંશમાં જન્મેલા હોવા છતાં મહાબલિ પ્રજાપ્રેમી અને કુશળ રાજા હતા. તેમની વધતી શક્તિથી દેવો ચિંતિત થયા અને વિષ્ણુજી વામન બ્રાહ્મણબાળકના સ્વરૂપે આવ્યા. યજ્ઞ દરમિયાન વામને માત્ર ત્રણ ડગલાં જેટલી જમીન માગી. ચેતવણી છતાં મહાબલિએ આપેલું વચન રાખ્યું અને દાન સ્વીકાર્યું.

વામને વિરાટ સ્વરૂપ ધારણ કરી બે ડગલામાં પૃથ્વી અને સ્વર્ગ માપ્યાં. ત્રીજા ડગલાં માટે જગ્યા ન રહેતાં મહાબલિએ પોતાનું મસ્તક ધર્યું. વિષ્ણુજી તેમની નમ્રતા અને વચનનિષ્ઠાથી પ્રસન્ન થયા. કેરળની ભક્તિપરંપરા પ્રમાણે રાજાને દર વર્ષે પ્રજાને મળવા આવવાનો આશીર્વાદ મળ્યો. લોકસ્મૃતિમાં તેમનું રાજ્ય ભૂખ, અન્યાય અને ભેદભાવ વગરના આદર્શ જીવનનું પ્રતીક છે. પુરાણની વામનકથા અને કેરળની મહાબલિની વતનવાપસીની લોકસમજ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છતાં ભારમાં જુદી છે.

ઓણમની ઉજવણી અથમથી તિરુવોણમ સુધી લગભગ દસ દિવસ ચાલે છે. ઘરોમાં ફૂલોથી પૂકળમ બનાવાય છે, શાકાહારી ઓણસદ્યા ભોજન થાય છે, નવાં કપડાં, ગીત-નૃત્ય, રમતો અને પ્રદેશ પ્રમાણે નૌકાસ્પર્ધાઓ થાય છે. વિવિધ ધર્મના લોકો તેમાં જોડાય છે. માત્ર તિરુવોણમ નક્ષત્રની એક તારીખ આખા દસ દિવસ દર્શાવતી નથી.

ઓણમનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

ઓણમ દસ દિવસ ચાલે છે. ઘરના બારણે ફૂલની પાંખડીઓની પૂકલમ રંગોળી પુરાય છે, અને રોજ સવારે તે વધુ મોટી થતી જાય છે. દસમો દિવસ થિરુવોણમ છે, અને એ દિવસે ઓણસદ્યા થાય છે. તેમાં કેળના પાન પર નક્કી ક્રમમાં બે ડઝન કે તેથી વધુ વાનગીઓનું શાકાહારી ભોજન પીરસાય છે. વલ્લમ કળી એટલે સાપ જેવી લાંબી હોડીઓની સ્પર્ધા, અને પુલિકળી એટલે વાઘની જેમ શરીર રંગેલા પુરુષો. આ બંને પણ આ જ દિવસોમાં થાય છે.

કેરળમાં અને દેશવિદેશમાં વસતા મલયાળી લોકોમાં હિંદુ, ખ્રિસ્તી અને મુસ્લિમ સૌ ઓણમ ઊજવે છે, ધાર્મિક તહેવાર તરીકે નહીં પણ રાજ્યના લણણીના તહેવાર તરીકે. અથમથી થિરુવોણમ સુધી દસ દિવસ ઉત્સવ ચાલે છે, અને બેકવોટરની હોડીસ્પર્ધાઓ પણ આ જ મોસમમાં થાય છે.