ઉત્તરાયણ 2009

ગુજરાતનો પતંગોત્સવ, દર વર્ષે 14 જાન્યુઆરીએ, અને 15 જાન્યુઆરીએ વાસી ઉત્તરાયણ.

ગુજરાતની ઉત્તરાયણ રંગબેરંગી પતંગોનો તહેવાર છે. અગાશીઓ પર પરિવાર અને પાડોશીઓ ભેગા થઈ પતંગ ચગાવે છે, એકબીજાને બૂમો પાડે છે, અને ઊંધિયું, જલેબી, તલની ચીકી જેવી ઋતુની વાનગીઓ વહેંચે છે. ગુજરાત આ તહેવાર દર વર્ષે 14 જાન્યુઆરીએ ઉજવે છે, અને બીજા દિવસે, વાસી ઉત્તરાયણે, ફરી પતંગ ચગે છે.

આ તહેવારનું નામ અને અર્થ મકરસંક્રાંતિ પરથી છે, જ્યારે સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશે છે. મોટા ભાગનાં વર્ષોમાં બંને એક જ દિવસે આવે છે. પણ સૂર્ય સૂર્યાસ્ત પછી મકરમાં પ્રવેશે, જેમ 2027માં, ત્યારે શાસ્ત્ર પ્રમાણે સંક્રાંતિનો દિવસ 15 જાન્યુઆરી બને છે. છતાં ગુજરાત પતંગ તો 14મીએ જ ચગાવે છે. આ તારીખ રિવાજ અને રાજ્યની રજાથી નક્કી છે, દર વર્ષે ફરી ગણાતી નથી. સ્નાન, દાન અને પુણ્યકાળ મકરસંક્રાંતિના છે, અને તે મકરસંક્રાંતિના તહેવારમાં દેખાય છે.

મહાભારતમાં ભીષ્મપિતામહ સૂર્યના ઉત્તરગમનની રાહ જોઈને દેહ છોડે છે, તેથી આ સમય પવિત્ર મનાય છે. કાચ પાયેલી દોરી લોકો અને પક્ષીઓને ઈજા કરે છે, એટલે સાદી દોરી વધુ સલામત છે.

ઉત્તરાયણ મકરસંક્રાંતિ ઉજવવાની ગુજરાતની પોતાની રીત છે. આખું રાજ્ય એક જ નક્કી તારીખે બે દિવસ પતંગ, ભોજન અને પાડોશીઓ સાથે અગાશી પર વિતાવે છે.

સવારથી સાંજ સુધી અગાશી પર પતંગ, ઊંધિયું અને જલેબી, તલ અને સિંગની ચીકી, અને જરૂરિયાતમંદોને દાન. કાચ પાયેલી દોરી લોકો અને પક્ષીઓને ઈજા કરે છે. સાદી દોરી વધુ સલામત છે.

આખા ગુજરાતમાં 14 અને 15 જાન્યુઆરીએ ઉજવાય છે, અને અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત અને રાજકોટમાં સૌથી વધુ પતંગ ચગે છે. ભારતના બીજા ભાગોમાં આ ઋતુ મકરસંક્રાંતિ, પોંગલ, લોહડી કે માઘ બિહુ તરીકે, દરેક પોતાની રીતે, ઉજવાય છે.