વિષુ 2024

વિષુ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં પડી શકે છે.

વિષુ કેરળમાં મલયાળમ સૌર મહિના મેડમની શરૂઆતનો ઉત્સવ છે, જ્યારે સૂર્ય નિરયણ મેષ રાશિમાં પ્રવેશે છે. તેની સૌથી જાણીતી વિધિ ‘વિષુક્કણી’ છે, એટલે સવારનું પ્રથમ શુભ દર્શન. વડીલ રાત્રે ચોખા, પીળાં કોન્ના ફૂલ, ફળ, કાણી વેલ્લરી શાક, અરીસો, સિક્કા, પવિત્ર ગ્રંથ, દીવો અને કૃષ્ણ કે વિષ્ણુની પ્રતિમા ગોઠવે છે. સવારે પરિવારના સભ્યોને જાગાડી બીજું કંઈ જોતા પહેલાં આ દર્શન કરાવવામાં આવે છે. આ સામગ્રી અન્ન, જ્ઞાન, પ્રકાશ, સમૃદ્ધિ અને આત્મચિંતનનો ભાવ દર્શાવે છે.

પછી વડીલો નાનાં લોકોને ‘વિષુક્કૈનીટ્ટમ’ તરીકે નાણાં આપે છે. મંદિરદર્શન, પરિવારમેળો અને વિષુ સદ્યા ભોજન થાય છે. કેટલીક જગ્યાએ કાયદેસર અને સલામત રીતે ફટાકડા પણ ઉજવાય છે. વિષુને પરંપરાગત નવા વર્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, પરંતુ મલયાળમ નાગરિક પંચાંગનું ચિંગમથી શરૂ થતું વર્ષ અલગ છે. ઘરમાં પ્રથમ દર્શન કરવાની દરેક રીત માટે એક જ પ્રાચીન સ્થાપનાકથા નથી; કૃષ્ણભક્તિ અને સૌરઋતુનો આરંભ બંને મહત્વ ધરાવે છે.

કેરળના જિલ્લાઓ તથા વિદેશી મલયાળી પરિવારોમાં રીત બદલાય છે. મેષ રાશિમાં સૂર્યપ્રવેશનો ક્ષણ અને સ્થાનિક દિવસનો નિયમ ચોક્કસ તારીખ નક્કી કરે છે. ડેટાબેઝનો દિવસના ત્રણ-પાંચમા ભાગનો નિયમ અનેક વર્ષના કેરળ પંચાંગ સામે ચકાસવો જોઈએ.

ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થને કારણે વિષુનું મોટું મહત્ત્વ છે.

પરોઢના પહેલા અજવાળે કણીનાં દર્શન થાય છે, અને ઘરના સૌથી મોટા સભ્ય પોતાનાથી નાના દરેકને વિષુક્કૈનીટ્ટમ તરીકે નાનો સિક્કો આપે છે. સદ્યાનું ભોજન થાય છે. આ દિવસના ભોજનમાં જાણીજોઈને બધા સ્વાદ રખાય છે, કડવો સ્વાદ પણ. અહીં ફટાકડા રાતે નહીં પણ સવારે ફોડાય છે.

કેરળ અને તુલુનાડુમાં વિષુ સૂર્યના મેષ રાશિમાં પ્રવેશના દિવસે ઊજવાય છે. વૈશાખી, પુત્તાંડુ અને બોહાગ બિહુ પણ એ જ દિવસે આવે છે. કેરળનું બીજું નવું વર્ષ ચિંગમ મહિનાના પહેલા દિવસે ઓગસ્ટમાં આવે છે, અને ત્યાંથી મલયાલમ સંવત શરૂ થાય છે. એટલે કેરળ ખરેખર બે નવાં વર્ષ ઊજવે છે, અને વિષુને ખગોળીય નવું વર્ષ ગણે છે.